Το αγριοκυκλάμινο σε αντίστιξη με την γκριζόμαυρη πέτρα. Ο,τι απέμεινε από μια πολιτεία πλούσια, η οποία εμφανίζεται στην ιστορία τον 5ο αι. π.Χ. και αντέχει μέχρι τους ρωμαϊκούς χρόνους.
Ο Θουκιδίδης αναφέρεται αρκετά συχνά στους κατοίκους των Οινιάδων, οι οποίοι «μόνοι από τους Ακαρνάνες συντάχθηκαν με τους Λακεδαιμονίους κατά τον Πελοποννησιακό πόλεμο ως παραδοσιακοί εχθροί των Αθηναίων.
Οι τελευταίοι μάλιστα επανειλημμένως εξεστράτευσαν κα¬τά των Οινιάδων, πότε με τον Περικλή, πότε με τον Φορμίωνα, αλλά απέτυχαν να κυριεύσουν την πόλη».
Επίσης μαθαίνουμε και για το θρύλο του βασιλιά Τρίκαρδου που είχε πανέμορφο γιο, τον Ανήλιαγο, τον οποίο δεν έπρεπε ποτέ να δει ο Ηλιος.
Ο Ανήλιαγος αγάπησε την κυρα-Ρήνη, που κατοικούσε στον πύργο της στην Πλευρώνα της Αιτωλίας (στο βουνό του Αιτωλικού, τον Αράκυνθο, άλλο ένα όμορφο σημείο  «βίγλα» για όλη τη λιμνοθάλασσα).
Κάθε νύχτα την επισκεπτόταν κι έφευγε  πριν βγει ο Ήλιος. Μέχρι που εκείνη αποφασισμένη να ανακαλύψει τι υπήρχε πίσω από το μυστήριο της αποχώρησης του, και χολωμένη μήπως υπήρχε αντίζηλη, έσφαξε όλα τα κοκόρια του πύργου.

Έτσι ο Ανήλιαγος δεν κατάλαβε το ξημέρωμα και δεν ξύπνησε ξανά ποτέ... Ένα «λαβ στόρι» ανάμεσα στο σκοτάδι και το φως, μια ιστορία ανταγωνιστικού πάθους ανάμεσα στην Ακαρνανία και την Αιτωλία…
Ο τόπος έχει ποίηση, μυστήριο, είναι αλαφροίσκιωτος και σοβαρός μαζί.

Το τοπίο προσθέτει δραματική ένταση στις παραστάσεις που ανεβαίνουν στο ανέλπιστα καλοσυντηρημένο μέσα στο χρόνο αρχαίο θέατρο στην κορφή του λόφου.     Από το καλοκαίρι του 1986 παρουσιάζονται εκεί κατά τη διάρκεια του Φεστιβάλ Οινιάδων αξιόλογες παραστάσεις, συχνά από το αρχαίο δραματολόγιο, αλλά γίνονται κι άλλες εκδηλώσεις, όπως συνέδρια.
Ένα πραγματικά σημαντικό πολιτισμικό χαρτί για την ευρύτερη περιοχή. Δύσκολα μπορεί να πιστέψει κάποιος πως κάποτε αυτή η περιοχή ήταν... θάλασσα!   Ίσως η πόλη στην αρχαιότητα να βρισκόταν πάνω σε νησί ή τουλάχιστον σε κάποιες περιόδους του χρόνου να περιβαλλόταν από νερό, όπως λέει ο Θουκυδίδης.
Ίσως μάλιστα ο Αχελώος (ή κάποιος παραπόταμος του) να έφτανε ίσαμε εδώ, σχεδόν 10 χιλιόμετρα από τη σημερινή του θέση!

Υπήρχε μάλιστα και λιμάνι, με θέσεις για αγκυροβόλιο πλοίων.
Καθώς ο απογευματινός Ήλιος γλυκαίνει τους κάθετους ογκόλιθους, όπου ξεκάθαρα οροθε¬τούνται οι αρχαίες «γλίστρες», το νεώριο μοιάζει λες να ζωντανεύει. Περιμένεις ν' ακούσεις τον ήχο από τα σφυριά αρχαίων τεχνητών, τόσο υποβλητικός και γεμάτος δονήσεις είναι ο τόπος.
Το μόνο όμως που ακούς είναι τα τριζόνια και τα κουδούνια στο λαιμό των προβάτων που βοσκού λίγο παρακάτω.

ΚΕΙΜΕΝΟ: Βίκη Νταλακώστα
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Γιάννης Ξυδάς.
«ΓΕΩΤΡΟΠΙΟ» ΕΝΘΕΤΟ «ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑΣ»
(ΣΑΒΒΑΤΟ 12 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2009)